Prawo karne - II rok Prawo dzienne

(wykład kursowy, 2 semestry, 60 godzinny)

Ramowy plan wykładu

aktualizacja: wrzesień 2002; wersja 1.3

opracowanie: dr hab. Jarosław Warylewski, Sopot 2001

Katedra Prawa Karnego Materialnego i Wykonawczego oraz Psychiatrii Sądowej WPiA UG

 

 

1. Zagadnienia wstępne i nauka o ustawie karnej

            1.1. Pojęcie i podział prawa karnego

                        1.1.1. Uwagi ogólne

                        1.1.2. Prawo karne materialne

                        1.1.3. Prawo karne procesowe

                        1.1.4. Prawo karne wykonawcze

                        1.1.5. Prawo karne skarbowe

                        1.1.6. Prawo karne wojskowe

                        1.1.7. Prawo karne nieletnich dewiantów

                        1.1.8. Prawo karne krajowe i międzynarodowe

                        1.1.9. Prawo wykroczeń

            1.2. Nauka prawa karnego oraz nauki pokrewne i pomocnicze

                        1.2.1. Szkoły, kierunki i ich przedstawiciele

                                   1.2.1.1. Kierunek legalistyczno-racjonalistyczny okresu oświecenia

                                   1.2.1.2. Szkoła klasyczna

                                   1.2.1.3. Szkoła pozytywna

                                   1.2.1.4. Szkoła socjologiczna

                                   1.2.1.5. Normatywizm

                                   1.2.1.6. Ruch obrony społecznej

                                               1.2.1.6.1. Kierunek radykalny

                                               1.2.1.6.2. Kierunek umiarkowany

                                   1.2.1.7. Neoklasycyzm, nieinterwencja, kryminologia radykalna, abolicjonizm i restorative justice

                        1.2.2. Polska nauka prawa karnego

                        1.2.3. Nauki pokrewne i pomocnicze

                                   1.2.3.1. Kryminologia

                                   1.2.3.2. Penologia

                                   1.2.3.3. Wiktymologia

                                   1.2.3.4. Penitencjarystyka

                                   1.2.3.5. Polityka kryminalna

                                   1.2.3.6. Kryminalistyka

                                   1.2.3.7. Medycyna sądowa

                                   1.2.3.8. Psychiatria sądowa

            1.3. Cele i funkcje prawa karnego

                        1.3.1. Uwagi wprowadzające

                        1.3.2. Ochrona dóbr prawnych

                        1.3.3. Zapobieganie (prewencja przeciwprzestępcza)

                        1.3.4. Poprawa (resocjalizacja) i wychowanie

                        1.3.5. Zaspokojenie społecznego poczucia sprawiedliwości

                        1.3.6. Kompensacja i restytucja

                        1.3.7. Pozostałe funkcje

            1.4. Uwarunkowania historyczne i tendencje rozwojowe prawa karnego

                        1.4.1. Od zemsty krwawej do całkowitego upaństwowienia kary

                                   1.4.1.1. Zemsta krwawa

                                   1.4.1.2. Odwet (zasada talionu)

                                   1.4.1.3. Okup (system kompozycji)

                                   1.4.1.4. System proporcjonalności i upaństwowienie kary

                        1.4.2. Zagadnienia kryminalizacji i dekryminalizacji

                        1.4.3. Problematyka związków prawa karnego materialnego z moralnością, religią i polityką

            1.5. Podstawowe zasady prawa karnego

                        1.5.1. Uwagi ogólne

                        1.5.2. Zasada praworządności

                                   1.5.2.1. Nullum delictum sine lege

                                   1.5.2.2. Nulla sanctio sine lege

                        1.5.3. Zasada sprawiedliwości

                        1.5.4. Zasada humanizmu

                        1.5.5. Zasada subsydiarności

                        1.5.6. Zasada czynu

                        1.5.7. Zasada społecznej szkodliwości

                        1.5.8. Zasada winy

                        1.5.9. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności

                        1.5.10. In dubio pro reo

                        1.5.11. Nulla sanctio sine iudicio

                        1.5.12. Zasada stałości i pewności prawa

            1.6. Źródła prawa karnego

                        1.6.1. Uwagi ogólne

                        1.6.2. Zwyczaj i prawo zwyczajowe

                        1.6.3. Akty normatywne

                        1.6.4. Judykatura

                        1.6.5. Doktryna

                        1.6.6. Elementy dawnego i współczesnego polskiego prawa karnego materialnego

                                   1.6.6.1. Kodeksy

                                   1.6.6.2. Ustawy szczególne

                                   1.6.6.3. Umowy międzynarodowe

            1.7. Tworzenie, budowa i rodzaje zakazów karnych

                        1.7.1. Uwagi ogólne

                        1.7.2. Metoda nazwowa i opisowa (zdaniowa)

                        1.7.3. Dyspozycje pojedyncze (proste) i złożone

                        1.7.4. Dyspozycje kazuistyczne, syntetyczne i kauczukowe

                        1.7.5. Dyspozycje zupełne i niezupełne (odsyłające i blankietowe)

                        1.7.6. Zagrożenia karne względnie i bezwzględnie określone

                        1.7.7. Zagrożenia karne jedno- i wielorodzajowe

            1.8. Stosowanie przepisów ustawy karnej

                        1.8.1. Uwagi ogólne

                        1.8.2. Wykładnia i jej rodzaje

                        1.8.3. Analogia

            1.9. Zakres obowiązywania i zastosowania polskiej ustawy karnej

                        1.9.1. Obowiązywanie ustawy

                        1.9.2. Zmiana ustawy. Zakres temporalny

                        1.9.3. Czas popełnienia czynu zabronionego

                        1.9.4. Miejsce popełnienia czynu zabronionego

                        1.9.5. Zasada terytorialności

                        1.9.6. Odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione za granicą

                                   1.9.6.1. Zasada obywatelstwa

                                   1.9.6.2. Zasady przedmiotowe

                                   1.9.6.3. Zasada represji wszechświatowej

                        1.9.7. Immunitety

                        1.9.8. Azyl i ekstradycja

2. Nauka o czynie zabronionym

            2.1. Przesłanki przestępności czynu i odpowiedzialności karnej

                        2.1.1. Struktura i definicja przestępstwa oraz wykroczenia

                        2.1.2. Rodzaje odpowiedzialności karnej i system sankcji

                        2.1.3. Problematyka obywatelskiego nieposłuszeństwa

            2.2. Czyn

                        2.2.1. Uwagi ogólne

                        2.2.2. Teorie kauzalne

                        2.2.3. Teoria finalna

                        2.2.4. Teorie socjologiczne

                        2.2.5. Problematyka psychicznego uwarunkowania czynu

            2.3. Pojęcie i znaczenie związku przyczynowego

                        2.3.1. Uwagi ogólne

                        2.3.2. Teoria ekwiwalencji

                        2.3.3. Teoria adekwancji

                        2.3.4. Teoria relewancji

                        2.3.5. Problematyka przyczynowości zaniechania

            2.4. Kryminalna bezprawność czynu

                        2.4.1. Rodzaje bezprawności

                        2.4.2. Wyróżnianie zbrodni, występków i wykroczeń

            2.5. Znamiona typów czynów zabronionych

                        2.5.1. Podział znamion

                        2.5.2. Ustawowa typizacja czynów zabronionych

                        2.5.3. Teoria znamion negatywnych

            2.6. Klasyfikacja przestępstw i wykroczeń

                        2.6.1. Czyny powszechne (ogólnosprawcze) i indywidualne (właściwe i niewłaściwe)

                        2.6.2. Czyny skutkowe i bezskutkowe

                        2.6.3. Przestępstwa kierunkowe

                        2.6.4. Typy uprzywilejowane i kwalifikowane

                        2.6.5. Czyny naruszające dobra prawne lub zagrażające im

                        2.6.6. Czyny zagrożenia konkretnego i zagrożenia abstrakcyjnego

                        2.6.7.Przestępstwa podobne

                        2.6.8. Tryb ścigania

                        2.6.9. Problematyka przestępstw pospolitych i politycznych

            2.7. Kontratypy

                        2.7.1. Uwagi ogólne

                                   2.7.1.1. Definicja i skutki karnoprawne

                                   2.7.1.2. Rodzaje kontratypów

                                   2.7.1.3. Przekroczenie kontratypu

                                   2.7.1.4. Problematyka nadużycia kontratypu

                        2.7.2. Obrona konieczna

                        2.7.3. Stan wyższej konieczności

                        2.7.4. Eksperyment

                        2.7.5. Rozkaz

                        2.7.6. Ostateczna potrzeba

                        2.7.7. Dozwolona samopomoc

                        2.7.8. Działanie w granicach uprawnień lub obowiązków

                        2.7.9. Zgoda pokrzywdzonego

                        2.7.10. Świadczenia zdrowotne

                                   2.7.10.1. Sterylizacja (pozbawienie zdolności płodzenia)

                                   2.7.10.2. Chirurgiczna zmiana płci

                                   2.7.10.3. Transplantacja (pobieranie i przeszczepianie komórek, tkanek i narządów)

                        2.7.11. Zabiegi kosmetyczne

                        2.7.12. Ryzyko sportowe

                        2.7.13. Karcenie małoletnich

                        2.7.14. Pozostałe kontratypy

                                   2.7.14.1. Działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

                                   2.7.14.2. Przerwanie ciąży

                                   2.7.14.3. Wyłączenie przestępności zniesławienia

                                   2.7.14.4. Œmigus-dyngus

                                   2.7.14.5. Prima-aprilis

                                   2.7.14.6. Sobótki

                                   2.7.14.7. Topienie Marzany

                                   2.7.14.8. Napiwki

                                   2.7.14.9. Zwyczajowe dowody wdzięczności

            2.8. Społeczna szkodliwość czynu

                        2.8.1. Uwagi ogólne

                        2.8.2. Dobro prawne

                        2.8.3. Obiektywna antyspołeczność

                        2.8.4. Stopniowanie i wyłączenie społecznej szkodliwości

            2.9. Zawinienie i jego przesłanki

                        2.9.1. Teorie winy

                        2.9.2. Tzw. formy winy (umyślności i nieumyślności)

                        2.9.3. Wina kombinowana

                        2.9.4. Dorosłość

            2.10. Okoliczności wyłączające i redukujące zawinienie

                        2.10.1. Niepoczytalność

                        2.10.2. Poczytalność ograniczona

                        2.10.3. Stany nietrzeźwości i odurzenia

                        2.10.4. Stan wyższej konieczności

                        2.10.5. Błąd

                                   2.10.5.1. Pojęcie i rodzaje

                                   2.10.5.2. Błąd co do okoliczności faktycznych

                                   2.10.5.3. Błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność lub zawinienie

                                   2.10.5.4.Nieświadomość i urojenie bezprawności

                                   2.10.5.5.Problematyka błędu co do społecznej szkodliwości czynu

                        2.10.6. Przymus i pozostałe okoliczności

            2.11. Formy stadialne czynu zabronionego

                        2.11.1. Uwagi ogólne

                        2.11.2. Dokonanie

                        2.11.3. Usiłowanie

                                   2.11.3.1. Uwagi ogólne

                                   2.11.3.2. Usiłowanie nieudolne

                                   2.11.3.3. Czynny żal

                        2.11.4. Przygotowanie

            2.12. Postacie zjawiskowe czynu zabronionego

                        2.12.1. Wprowadzenie

                        2.12.2. Odmiany sprawstwa

                        2.12.3. Współsprawstwo

                        2.12.4. Podżeganie

                        2.12.5. Pomocnictwo

            2.13. Wielość przepisów ustawy i wielość czynów zabronionych

                        2.13.1. Pozorny (pomijalny) zbieg przepisów ustawy

                                   2.13.1.1. Zasady usuwania wielości ocen i redukcji kwalifikacji do jednego przepisu

                                               2.13.1.1.1. Zasada specjalności

                                               2.13.1.1.2. Zasada konsumpcji

                                               2.13.1.1.3. Zasada subsydiarności

                        2.13.2. Realny zbieg przepisów ustawy i jego konsekwencje

                                   2.13.2.1. Zbieg kumulatywny

                                   2.13.2.2. Zbieg eliminacyjny

                                   2.13.2.3. Problematyka tzw. idealnego (jednoczynowego) zbiegu przestępstw

                        2.13.3. Pozorny (pomijalny) zbieg przestępstw

                                   2.13.3.1. Przestępstwa o wieloczynowo (zbiorowo) określonych znamionach

                                   2.13.3.2. Przestępstwa wieloodmianowe

                                   2.13.3.3. Przestępstwa współukarane

                                   2.13.3.4. Przestępstwo trwałe

                        2.13.4. Realny zbieg przestępstw i jego konsekwencje

                                   2.13.4.1. Zbieg przestępstw

                                   2.13.4.2. Łączenie kar i środków karnych

                                   2.13.4.3. Wyrok łączny

                        2.13.5. Problematyka przestępstwa ciągłego

                                   2.13.5.1. Tzw. przestępstwo ciągłe

                                   2.13.5.2. Ciąg przestępstw

                                   2.13.5.3. Czyn ciągły

                                   2.13.5.4. Przestępstwo ratalne

3. Nauka o środkach reakcji karnej

            3.1. Teorie karne

                        3.1.1. Uwagi ogólne

                        3.1.2. Teorie absolutne

                        3.1.3. Teorie względne

                        3.1.4. Teorie eklektyczne

            3.2. Kary

                        3.2.1. Uwagi ogólne

                        3.2.2. Nagana

                        3.2.3. Grzywna

                        3.2.4. Ograniczenie wolności

                        3.2.5. Areszt i areszt wojskowy

                        3.2.6. Pozbawienie wolności

                        3.2.7. Problematyka długoterminowego pozbawienia wolności

                        3.2.8. Dożywotnie pozbawienie wolności

                        3.2.9. Problematyka kar najsurowszych

            3.3. Środki karne

                        3.3.1. Pozbawienie praw publicznych

                        3.3.2. Zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej

                        3.3.3. Zakaz prowadzenia pojazdów

                        3.3.4. Przepadek przedmiotów

                        3.3.5. Obowiązek naprawienia szkody i problematyka zadośćuczynienia

                        3.3.6. Nawiązka

                        3.3.7. Świadczenie pieniężne

                        3.3.8. Podanie wyroku do publicznej wiadomości

                        3.3.9. Obniżenie stopnia wojskowego

                        3.3.10. Wydalenie z zawodowej służby wojskowej

                        3.3.11. Degradacja

            3.4. Środki probacyjne

                        3.4.1.Wprowadzenie

                        3.4.2.Warunkowe umorzenie postępowania karnego

                        3.4.3.Warunkowe zawieszenie wykonania kary

                        3.4.4.Warunkowe przedterminowe zwolnienie

            3.5. Środki zabezpieczające

                        3.5.1. Uwagi ogólne

                        3.5.2. Środki o charakterze leczniczym i rehabilitacyjnym

                        3.5.3. Środki o charakterze administracyjnym

            3.6. Środki zwalczania recydywy oraz przestępczości zawodowej i zorganizowanej

                        3.6.1. Środki związane z powrotem do przestępstwa

                        3.6.2. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zawodowej

                        3.6.3. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zorganizowanej

            3.7. Pozostałe środki

                        3.7.1. Zobowiązanie do zwrotu korzyści majątkowej

                        3.7.2. Zawiadomienie sądu rodzinnego

                        3.7.3. Odstąpienie od wymierzenia kary

                        3.7.4. Zasądzenie powództwa cywilnego w procesie karnym (art. 415 § 1-4 k.p.k)

                        3.7.5. Zasądzenie odszkodowania z urzędu (art. 415 § 5 k.p.k.)

            3.8. Zasady i dyrektywy wymiaru kar oraz innych środków reakcji karnej

                        3.8.1. Problematyka ustawowego wymiaru kary

                        3.8.2. Zasady sądowego wymiaru kary

                        3.8.3. Dyrektywy ogólne i szczegółowe

                        3.8.4. Wymiar kar i środków karnych nieletnim i młodocianym

                        3.8.5. Okoliczności łągodzące i obciążające

                        3.8.6. Problematyka tzw. średniego wymiaru kary

                        3.8.7. Nadzwyczajne obostrzenie kary

                        3.8.8. Nadwyczajne złagodzenie kary

                        3.8.9. Problematyka wielości podstaw nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary

            3.9. Środki wychowawcze oraz środek poprawczy

                        3.9.1. Przesłanki stosowania

                                   3.9.1.1. Przejawy demoralizacji

                                   3.9.1.2. Czyn karalny

                        3.9.2. Rodzaje środków wychowawczych

                        3.9.3. Zakład poprawczy

            3.10. Wyłączenie i redukcja reakcji karnej

                        3.10.1. Abolicja

                        3.10.2. Amnestia

                        3.10.3. Ułaskawienie

                        3.10.4. Przedawnienie

                        3.10.5. Zatarcie skazania

4. Poszczególne typy czynów zabronionych

            4.1. Wybrane typy przestępstw

                        4.1.1. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

                        4.1.2. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu publicznemu

                        4.1.3. Przestępstwa przeciwko wolności

                        4.1.4. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności

                        4.1.5. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece

                        4.1.6. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej

                        4.1.7. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu

                        4.1.8. Przestępstwa przeciwko mieniu

            4.2. Wybrane typy wykroczeń

                        4.2.1. Wykroczenia przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu

                        4.2.2. Wykroczenia przeciwko osobie

                        4.2.3. Wykroczenia przeciwko zdrowiu

                        4.2.4. Wykroczenia przeciwko mieniu

                        4.2.5. Wykroczenia przeciwko obyczajności publicznej

                        4.2.6. Szkodnictwo leśne, polne i ogrodowe

 

 

Zalecana literatura podstawowa (w porządku alfabetycznym):

 

1. Marian Cieślak: Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, 3. wydanie, Warszawa 1995,

2. Andrzej Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, 3. wydanie, Warszawa 2001,

3. Jarosław Warylewski: Wstęp do nauki prawa karnego, Wydawnictwo UG, 1. wydanie, Gdańsk 2002,

4. Władysław Wolter: Nauka o przestępstwie, 1. wydanie, Warszawa 1973.

 

Zalecana literatura uzupełniająca (w porządku alfabetycznym):

 

5. Lech Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H.Beck, 7. wydanie, Warszawa 2001,

6. Mirosław Surkont: Prawo karne, Oficyna Wydawnicza Branta, 1. wydanie, Bydgoszcz 2001.